Markaziy bank 2030 yilgacha kichik va oʻrta biznesni qoʻllab-quvvatlashning yangi dasturini taqdim etdi
Biznesning kredit portfeli ikki baravar oshiriladi, kreditlar boʻyicha garov talabi esa 25 foizgacha kamaytiriladi
Oʻzbekiston Markaziy banki 2026–2030 yillarga moʻljallangan «Kichik va oʻrta biznesni (KOB) qoʻllab-quvvatlash konsepsiyasi»ning pilot variantini tasdiqladi. 25 ta kompleks tashabbusni birlashtirgan hujjat kreditlashni demonopolizatsiya qilish hamda raqamli texnologiyalar, raqobat va bozor mexanizmlariga asoslangan moliyalashtirishga oʻtishni nazarda tutadi.
Strategiyaning asosiy koʻrsatkichi — 2030 yilgacha KOBning jami kredit portfelini ikki baravar oshirib, 436 trln soʻmga yetkazish (hozir — 218 trln soʻm), shuningdek, uning respublika yalpi ichki mahsulotidagi ulushini 12 foizdan 20 foizga koʻtarish.
Bugungi kunda kichik va oʻrta biznes mamlakat yalpi ichki mahsulotining 50,5 foizini, ishchi kuchining 74 foizini (10,5 mln kishi) hamda milliy eksportning qariyb yarmini tashkil etadi. Biroq Jahon banki hisob-kitoblariga koʻra, kichik korxonalarning atigi 10 foizi va oʻrta korxonalarning 16 foizi bank kreditlaridan foydalana oladi.
Konsepsiyadagi eng qiziqarli va tub burilish yasovchi yangiliklar
Bir soatda kredit va kommunal toʻlovlar asosida skoring. KOBning ishonchli kredit tarixiga ega boʻlish qamrovini 80 foizga yetkazish, mikrokreditlarning 60 foizini onlayn shaklga oʻtkazish va arizani koʻrib chiqish vaqtini atigi bir soatgacha qisqartirish rejalashtirilmoqda. Banklar kredit berishni rad etish sabablarini tushuntirishi shart boʻladi, riskni baholashda esa soliqlar va kommunal toʻlovlardan tortib savdo maydonchalaridagi tushumgacha boʻlgan muqobil maʼlumotlardan foydalanishga ruxsat beriladi.
Banklar buxgalteriya hisobida yordam beradi. Tijorat banklarining tadbirkorlarga konsalting, yuridik, soliq va buxgalteriya xizmatlarini koʻrsatish huquqi qonun bilan mustahkamlanadi. Regulyator taʼkidlashicha, kredit berishni rad etish holatlarining salmoqli qismi kompaniyalarning bankrot holati bilan emas, balki arizalarning savodsiz tuzilishi bilan bogʻliq.
25 foizlik garov va elektron auksionlar. Prezidentning tadbirkorlar bilan ochiq muloqotida kontrkafolatlar tizimini joriy etish eʼlon qilindi: 10 mlrd soʻmgacha boʻlgan kreditlarda biznes garovni atigi 25 foiz miqdorida taqdim etsa kifoya boʻladi. Garovning shartnomada koʻrsatilgan qiymati elektron savdolarda boshlangʻich narxga aylanadi, qarz toʻlangach esa garovga qoʻyilgan mol-mulk boʻyicha cheklovlar avtomatik ravishda olib tashlanadi.
Islomiy moliyalashtirishni boshlash. Markaziy bank amaldagi banklarda pilot «islomiy darchalar»ni ishga tushirish va keyinchalik litsenziyalashni kengaytirish uchun qonunchilik bazasini tayyorlamoqda. Mulk huquqlarini oʻtkazish zanjirlarida ikki karra soliqqa tortilishni istisno etish uchun Soliq kodeksi moslashtiriladi.
Xatarlar va valyuta tebranishlaridan himoya. Oʻzbekistonda biznesni valyuta kurslaridagi oʻzgarishlardan himoya qilish uchun Milliy xedjing kompaniyasi tashkil etiladi. Shuningdek, moliya institutlari bilan mikrofirmalar oʻrtasidagi nizolarni sudgacha hal etish uchun moliyaviy ombudsman instituti joriy qilinadi.
Davlat banklari va mikromoliyalashtirishni transformatsiya qilish. KOBga kredit berishda davlat moliya institutlarining ulushi 73 foizdan 65 foizgacha kamayadi (yirik davlat banklaridan biri xususiylashtirilgan taqdirda — 55 foizgacha). Buning oʻrniga nobank va mikromoliya tashkilotlarining (MMT) ulushi 1,7 foizdan 5 foizgacha oshishi kerak. Biznesni rivojlantirish banki KOBni uzoq muddatli moliyalashtirishning yagona institutiga aylantiriladi. U xalqaro moliya institutlaridan resurslarni umumiy prudensial talablar asosida jalb qiladi.
